Κι αν συμβαίνει αυτό στο Έβερεστ, ένα συγκριμένο ολιγοήμερο διάστημα, τι να συμβαίνει άραγε στο ορεινό τρέξιμο, μια δραστηριότητα πολύ πιο δημοφιλή, που εξασκείται ολόκληρη τη χρονιά, σε κάθε μήκος και πλάτος του πλανήτη μας;

Μήπως το Έβερεστ δεν είναι η εξαίρεση αλλά ο καθρέφτης;

Μήπως απλώς μεγεθύνει συμπεριφορές που, σε άλλη κλίμακα, υπάρχουν σε όλα τα υπαίθρια αθλήματα;

Τι γίνεται στο δικό μας άθλημα; To τρέξιμο στα μονοπάτια;

Εδώ υπεισέρχεται μια διάσταση που σπάνια συζητιέται στην κοινότητα μας. Το ορεινό τρέξιμο έχει μια ιδιαιτερότητα που το ξεχωρίζει από πολλές άλλες αθλητικές δραστηριότητες και αυτή είναι ότι για πρώτη φορά στην ιστορία, ένα αγωνιστικό άθλημα έφερε τόσο μεγάλους αριθμούς ανθρώπων βαθιά μέσα σε ορεινά και απομονωμένα φυσικά περιβάλλοντα, συχνά μακριά από οργανωμένες εγκαταστάσεις και κλασικές τουριστικές υποδομές. Μην πάτε μακριά, η Ροδόπη, η Πίνδος και ο Όλυμπος είναι τέτοιες περιοχές.

Τι εννοώ; Σε αντίθεση με το σκι ή την πεζοπορία που συγκεντρώνουν κόσμο σε συγκεκριμένα και ήδη διαμορφωμένα σημεία, οι αγώνες ορεινού τρεξίματος απλώνονται σε εκτεταμένα δίκτυα μονοπατιών, διασκορπίζοντας αθλητές, συνοδούς, εθελοντές κτλ. σε περιοχές που μέχρι πρόσφατα είχαν ελάχιστη, έως καθόλου, ανθρώπινη παρουσία. Και αυτό μετά την διάνοιξη και τη συντήρηση μονοπατιών χαμένων στο χρόνο δεν γίνεται μόνο τις ημέρες του κάθε αγώνα, αλλά ολόκληρη τη χρονιά.

Με αυτόν τον τρόπο, το άθλημα πέτυχε κάτι μοναδικό: Έκανε τα βουνά πιο προσβάσιμα και πιο θελκτικά από ποτέ. Ταυτόχρονα όμως δημιούργησε και ένα νέο ζήτημα, καθώς αυτή η πρωτοφανής εμφάνιση ανθρώπων στα μονοπάτια θέτει πλέον ζητήματα αντοχής των ίδιων των βουνών και ισορροπίας ανάμεσα στην εμπειρία και την επίδραση στη φύση.

Μα θα πει κάποιος: Το ορεινό τρέξιμο έχει χτίσει εδώ και χρόνια μια εικόνα σχεδόν αυτονόητα οικολογική. Τρέχουμε σε μονοπάτια αντί για δρόμους. Βρισκόμαστε κοντά στη φύση. Μιλάμε για προστασία του περιβάλλοντος. Συμμετέχουμε σε καθαρισμούς. Αποφεύγουμε τα στάδια και τους δρόμους… Ισχύουν φυσικά όλα αυτά!

Όμως … υπάρχει όμως ένα Όμως …

Το ορεινό τρέξιμο αναπτύσσεται πλέον σε διεθνές επίπεδο με ρυθμούς που πριν από 20-25 χρόνια που η γενιά μου ξεκίναγε με αυτό έμοιαζαν αδιανόητοι. Περισσότεροι αγώνες. Περισσότεροι αθλητές. Περισσότερα ταξίδια. Περισσότερος εξοπλισμός που αλλάζει ραγδαία. Περισσότερες παρεμβάσεις στα βουνά. Και όσο μεγαλώνει όλο αυτό, τόσο επιβαρύνεται το αποτύπωμα που αφήνουμε εκεί που περνάμε.

Και δεν μιλάω μόνο για τα εμφανή προβλήματα, όπως τα τζελ που πετάμε, τα πλαστικά μπουκάλια, τα χαρτιά και άλλα σκουπίδια. Γι’ αυτά υπάρχει αντίδραση και σε πολλές περιπτώσεις μεγάλη βελτίωση. Δεν είναι όμως εκεί το μεγαλύτερο πρόβλημα. Πάντα το πιο ύπουλο και καταστροφικό πράγμα είναι αυτό που δεν φαίνεται .. και στην περίπτωση μας ένα από αυτά είναι οι μετακινήσεις.

Εκατομμύρια αθλητές ταξιδεύουν από την Ευρώπη στην Αμερική, στην Ασία ή στην Αφρική και ανάποδα για έναν αγώνα διάρκειας λίγων ωρών ή λίγων ημερών. Η διεθνοποίηση του αθλήματος (μεγαλύτερο παράδειγμα το UTMB® World Series) έφερε μοναδικές εμπειρίες και δημιούργησε μια παγκόσμια κοινότητα, αλλά όμως ταυτόχρονα αύξησε σημαντικά και το αποτύπωμα των μετακινήσεων. Ο Kilian Jornet ήταν από τους πρώτους που έθιξε αυτό το μεγάλο ζήτημα.

Ερώτημα προς απάντηση: Πόσο “πράσινο” παραμένει ένα άθλημα όταν η εμπειρία του συνδέεται όλο και περισσότερο με αεροπορικά ταξίδια – και όχι μόνο - χιλιάδων χιλιομέτρων;

Ας αφήσουμε όμως τα αεροπλάνα και τα ταξίδια και ας πάμε και σε κάτι άλλο, αρχικά “αόρατο”. Την βιομηχανία του εξοπλισμού. 3-4 μοντέλα κάθε χρονιά από κάθε brand. Νέα παπούτσια, νέα γιλέκα, νέα μπατόν, νέα GPS ρολόγια, νέα υφάσματα και νέες τεχνολογίες. Πολλές φορές μάλιστα με αλλαγές από μοντέλο σε μοντέλο καθαρά σε marketing επίπεδο, που δεν χρειάζονται, ή ας πούμε δεν δικαιολογούν την αλλαγή. Ο κύκλος κατανάλωσης μεγαλώνει με τρομερούς ρυθμούς, αφού αυξάνεται ραγδαία ο αριθμός των αθλητών και οι “ανάγκες”. Παλιά, ήταν σημάδι υπεροχής ένα μοντέλο που άντεχε για χρόνια, τώρα όχι.

Από την πλευρά των εταιρειών παραγωγής εξοπλισμού, πολλές επενδύουν πλέον σημαντικά ποσά στην περιβαλλοντική τους εικόνα, προβάλλοντας ανακυκλωμένα υλικά, βιώσιμες πρακτικές και δράσεις προστασίας της φύσης. Άλλες το έκαναν από την ίδρυση τους κιόλας. Κάποιες από αυτές τις πρωτοβουλίες είναι σίγουρα ουσιαστικές. Άλλες, όμως, μοιάζουν περισσότερο με προσπάθεια προσαρμογής στις απαιτήσεις της αγοράς και της κοινής γνώμης. Η διάκριση ανάμεσα στην πραγματική περιβαλλοντική ευθύνη και το “greenwashing” δεν είναι πάντα εύκολη, αποτελεί όμως πλέον μέρος της συζήτησης γύρω από το μέλλον του ορεινού τρεξίματος.

Και λοιπόν; Υπάρχει κάτι κακό σε όλο αυτό, θα με ρωτήσετε, αν συνεχίσατε να διαβάζεται ως εδώ τους προβληματισμούς μου και δεν βγήκατε για τρέξιμο με τα καινούργια σας παπούτσια...

Δεύτερο ερώτημα λοιπόν: Πόσο “πράσινο” παραμένει ένα άθλημα όταν στηρίζεται σε μια συνεχώς αυξανόμενη παραγωγή και κατανάλωση εξοπλισμού;

Εκτός όμως από τα αεροπλάνα και τον εξοπλισμό, ας ρίξουμε τον “φακό” μας και σε μια άλλη διάσταση, που επίσης αναπτύσσεται κάτω από το χαλί για καιρό .. την πίεση που δέχονται τα ίδια τα μονοπάτια.

Πολλές περιοχές που πριν από δεκαετίες είχαν ελάχιστη ανθρώπινη παρουσία, σήμερα φιλοξενούν χιλιάδες δρομείς και πεζοπόρους κάθε χρόνο.

Αυτό έχει μερικά πολύ θετικά αποτελέσματα, αφού αναδεικνύει απομονωμένες περιοχές, στηρίζει τοπικές οικονομίες, συντελεί – σε μικρό βαθμό βέβαια – να αποφευχθεί η τεράστια ερήμωση της υπαίθρου στη χώρα μας και δημιουργεί ενδιαφέρον για τη συντήρηση μονοπατιών. Έχουμε πολλές φορές επισημάνει ότι το ορεινό τρέξιμο έχει συμβάλει ουσιαστικά στην ανάδειξη, τη διάνοιξη και τη συντήρηση ιστορικών διαδρομών που είχαν χαθεί στο χρόνο και οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις αντιμετωπίζονται πλέον ως κομμάτι "άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς". Σε ολόκληρη την Ελλάδα έχουν γίνει θαύματα σε αυτό και πρέπει να ευγνωμονούμε τους ανθρώπους που με τεράστιο κόπο και έλλειψη πόρων το πραγματοποίησαν.

Έχει όμως και συνέπειες όλο αυτό, αφού η ενόχληση της άγριας ζωής και η αυξανόμενη ανθρώπινη παρουσία αποτελούν πλέον πραγματικές προκλήσεις. Όχι επειδή οι δρομείς δεν αγαπούν τη φύση, αλλά επειδή είναι πλέον πάρα πολλοί.

Η αλήθεια είναι ότι τα τελευταία χρόνια πολλές διοργανώσεις προσπαθούν να αντιμετωπίσουν αυτές τις προκλήσεις. Σε διεθνές επίπεδο, αρκετοί μεγάλοι αγώνες εντάσσουν πλέον περιβαλλοντικές δράσεις στη φιλοσοφία τους. Καθαρισμοί μονοπατιών, εθελοντικές πρωτοβουλίες, περιορισμός απορριμμάτων και προγράμματα αποκατάστασης αποτελούν μέρος της σύγχρονης πραγματικότητας σε αρκετές διοργανώσεις, μεταξύ αυτών και οι αγώνες του UTMB® World Series.

Στην Ελλάδα, αντίστοιχα, πολλές μικρές διοργανώσεις δείχνουν ότι η περιβαλλοντική ευαισθησία δεν εξαρτάται από το μέγεθος.

Η κατάργηση πλαστικών ποτηριών, η χρήση επαναχρησιμοποιούμενου εξοπλισμού και οι δράσεις καθαρισμού μονοπατιών έχουν γίνει πλέον συνηθισμένες πρακτικές σε αρκετούς αγώνες.

Όλα αυτά δείχνουν ότι η κοινότητα αναγνωρίζει το ζήτημα, αλλά η δουλειά πρέπει να είναι συνεχής.

Υπάρχει λοιπόν μια μεγάλη αντίφαση: Οι άνθρωποι του βουνού είναι συχνά αυτοί που το αγαπούν περισσότερο. Κι όμως, ακριβώς επειδή το αγαπούν, το επισκέπτονται όλο και περισσότερο. Τρέχουν περισσότερα χιλιόμετρα. Συμμετέχουν σε περισσότερους αγώνες. Ταξιδεύουν περισσότερο. Αναζητούν συνεχώς νέες αγωνιστικές εμπειρίες. Χωρίς να το καταλαβαίνουν αυξάνουν το αποτύπωμα τους στη φύση. Δεν είναι λοιπόν τόσο θέμα πρόθεσης,,, αλλά κλίμακας!

Και που καταλήγουμε με όλα αυτά;

Ίσως τελικά το ζητούμενο να μην είναι να αποδείξουμε ότι το ορεινό τρέξιμο είναι ένα “πράσινο” άθλημα, αλλά να αποδεχτούμε ότι, όπως κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα, έχει περιβαλλοντικό κόστος και να αναρωτηθούμε αν κάνουμε αρκετά εμείς οι ίδιοι ώστε αυτό το κόστος να παραμένει μικρότερο από την αξία που δημιουργεί.

Μεγάλη πρόκληση λοιπόν για το μέλλον του ορεινού τρεξίματος δεν είναι μόνο οι επιδόσεις και οι αποστάσεις, αλλά να μπορούμε να αγαπάμε τα βουνά χωρίς να τα φθείρουμε περισσότερο από όσο αντέχουν.

Πολύπλοκο και δύσκολο σίγουρα, αλλά είμαι αισιόδοξος για την κοινότητα ότι θα βρει την άκρη, πριν είναι αργά…

Δημήτρης Τρουπής